Sipariş süreçlerinde bir agent’ın ne yapabildiği kadar ne yapamadığı da açık olmalıdır. Sipariş durumunu okuyup bir sorun özeti hazırlamak ile adres değiştirmek, para iadesi başlatmak veya müşteriye mesaj göndermek aynı yetki düzeyi değildir. İlk tasarımda bu işlemleri tek bir geniş erişim altında toplamak gereksiz risk yaratır.
Bu yazı önerilen bir yetki matrisi sunar. Canlı bir sipariş agent’ı kurulduğu veya bu işlemlerin otomatik yürütüldüğü iddiası değildir. Gerçek uygulamada yetkiler, işin kapsamı ve sistemin güvenlik düzeniyle birlikte değerlendirilmelidir.
Okuma, önerme ve uygulamayı ayırmak
Agent’ın bir kaydı görmesi, kaydı değiştirebilmesini gerektirmez. İstisna listesi hazırlayan bir araç yalnız gerekli sipariş alanlarını okuyabilir. Çözüm öneren araç, öneriyi bir taslak olarak sunabilir. Uygulama ise ayrı bir yetki ve doğrulama adımından geçer.
OWASP, aşırı işlev, izin ve özerkliğin beklenmeyen veya yönlendirilmiş model çıktılarıyla zarara dönüşebileceğini açıklar. Aşırı yetki rehberi bu ayrımı teknik bir güvenlik ilkesi olarak ele alır.
Başlangıç için yetki matrisi
| İşlem | Önerilen başlangıç sınırı |
|---|---|
| Sipariş durumunu özetleme | Gerekli alanlarla sınırlı okuma |
| Eksik bilgi işaretleme | Kayıt veya görev taslağı oluşturma |
| Müşteriye mesaj hazırlama | Gönderilmemiş taslak |
| Adres veya alıcı değişikliği | Yetkili insan ve kimlik kontrolü |
| İade veya ödeme işlemi | Ayrı finansal yetki ve doğrulama |
| Toplu sipariş değişikliği | Kapsam önizlemesi ve onay |
| Kullanıcı veya erişim yönetimi | Görev kapsamının dışında |
Bu tablo her işletmenin son politikası değildir. Amaç, ilk pilotun en geniş hesap yetkisiyle başlamasını önlemektir. Sonradan açılan her işlem için ayrı kanıt, sınır ve denetim ihtiyacı vardır.
Kimliği modelin yorumuna bırakmamak
Agent hangi kullanıcı adına çalışıyor, hangi mağazanın hangi kayıtlarına erişebiliyor? Bu sorular uygulama tarafından cevaplanmalıdır. Sipariş notunda “yönetici onayladı” yazması, gerçekten yönetici onayı bulunduğu anlamına gelmez. Dış metinler yetki veremez.
Müşteri kayıtları arasında geçiş de açık biçimde sınırlandırılmalıdır. Bir siparişin bağlamı başka müşterinin bilgisine erişmek için gerekçe olamaz. Hata mesajları veya günlük kayıtları üzerinden gereksiz veri açığa çıkmaması ayrıca kontrol edilir.
Etkili eylem öncesi somut önizleme
İnsan incelemesine giden ekranda hangi kaydın hangi alanının değişeceği, mevcut değer, önerilen değer ve gerekçe görünmelidir. Genel bir “devam et” düğmesi, gerçek kapsamı anlamadan onay üretir. Onaydan sonra kayıt değişmişse eski önizleme yeniden değerlendirilmelidir.
Toplu işlemlerde etkilenen kayıt sayısı ve istisnalar gösterilir. Bir örnek doğru diye bütün grubun doğru olduğu varsayılmaz. Önce küçük ve geri alınabilir kapsamla başlamak, uygulama hatalarının etkisini sınırlar.
Durdurma ve izleme düzeni
Yetkisiz istek, çelişen kayıt, eksik kimlik veya beklenmeyen araç sonucu olduğunda agent durmalıdır. Aynı hatayı farklı araçlarla aşmaya çalışması başarı sayılmaz. Olay, sorumlu kişiye gerekli bağlamla aktarılır.
AI tavsiyesi ile iş kararı arasındaki kontrol inceleme kartını; sipariş istisnaları listesi günlük sahipliği tamamlıyor. İyi sınırlandırılmış agent, işletmenin yetki düzenini taklit eden bir metin üretmek yerine, o düzenin içinde çalışabilen dar bir yardımcıdır.